Γιατί παχαίνουμε; Η φυσιολογία της πείνας

Γράφει η
Βενετσάνα Κυριαζοπούλου
Ενδοκρινολόγος,
Διευθύντρια Τμήματος Ενδοκρινολογίας και Μεταβολισμού ΥΓΕΙΑ
Υπεύθυνη Κέντρου Θυροειδούς ΥΓΕΙΑ

Η Παχυσαρκία είναι νόσημα που αναπτύσσεται ραγδαία τα τελευταία χρόνια  στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου, τόσο στην παιδική όσο και στην ενήλικη ζωή. Το παράδοξο είναι, σε άλλα μέρη του κόσμου άνθρωποι λιμοκτονούν.

Δύσκολη υπόθεση η ισορροπία.

Ποιες είναι εκείνες οι διαδικασίες που σχετίζονται με την αύξηση της πρόσληψης τροφής και τελικά με την αύξηση του σωματικού βάρους

• Σχετίζονται με την αλλαγή της καθημερινότητάς μας
• Αλλαγή στις διατροφικές μας συνήθειες
• Περιορισμός της οποιασδήποτε μορφής άσκησης

Είναι τρεις βασικοί παράγοντες, οι κυρίως υπεύθυνοι για την αύξηση του σωματικού μας βάρους, παρότι δεν θέλουμε να το παραδεχτούμε. Είναι σημαντικό να προσπαθήσουμε να εστιάσουμε στα λάθη μας αντί να ψάχνουμε παθολογικές καταστάσεις που σπάνια υπάρχουν.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η διατήρηση του σωματικού μας βάρους σε κανονικά επίπεδα είναι προσπάθεια εφ’ όρου ζωής και προσαρμογής στις ανάγκες της ηλικίας μας.

Υπάρχει γενετική προδιάθεση

Σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες, δεν έχει αποδειχθεί σαφής γενετική προδιάθεση για την αύξηση του σωματικού βάρους, με εξαίρεση ορισμένα σπάνια γενετικά νοσήματα. Ωστόσο, οι διατροφικές συνήθειες και ο τρόπος ζωής στο στενό οικογενειακό και φιλικό μας περιβάλλον επηρεάζουν σημαντικά τις δικές μας διατροφικές επιλογές και, κατ’ επέκταση, το σωματικό μας βάρος.

Γιατί πεινάμε – Η φυσιολογία της πείνας

Σε πρόσφατες επιστημονικές μελέτες, αναλύθηκε λεπτομερώς η φυσιολογία της πείνας. Διαπιστώνεται ότι πρόκειται για πολυπαραγοντικό φαινόμενο, που ελέγχεται τόσο  από το κεντρικό νευρικό σύστημα (υποθάλαμος) όσο και από το μικροβίωμα του εντέρου, σε στενή συνεργασία με πλήθος πεπτιδίων και ορμονών, που εκκρίνονται παρεμβαίνοντας ουσιαστικά στην πρόσληψη τροφής και στον κορεσμό. Οι μηχανισμοί είναι πολύπλοκοι και εκείνο που χρειάζεται να έχουμε στο νου μας για τη διατήρηση του σωματικού μας βάρους είναι τα παρακάτω.

Προσλαμβάνουμε τροφή όσο χρειάζεται για να διατηρήσουμε το ενεργειακό μας ισοζύγιο. Ικανοποιούμε δηλαδή την πείνα μας έως το σημείο κορεσμού, και δεν συνεχίζουμε να τρώμε για να ικανοποιήσουμε απλώς τον ουρανίσκο μας.

Πρόκειται για δύσκολες ισορροπίες, γιατί τα γευστικά ερεθίσματα είναι πολλά και δύσκολα κάποιος αντιστέκεται. Καταλαβαίνουμε όμως, ότι αν δεν πειθαρχήσουμε στη λογική και παρασυρθούμε από τα γευστικά ερεθίσματα, θα αυξηθεί το σωματικό μας βάρος, οδηγώντας σε  παθολογικά νοσήματα με δυσάρεστες συνέπειες. Έτσι, από την εποχή που η πείνα αποτελούσε τη βασική απειλή για τη ζωή, περάσαμε σε μια εποχή όπου η υπερκατανάλωση τροφής και η υπερφαγία απειλούν ολοένα και περισσότερο τη δημόσια υγεία.

Πως αντιμετωπίζονται οι ασθενείς με αυξημένο σωματικό βάρος -Εξατομικευμένα

Ο κάθε ασθενής αποτελεί ξεχωριστή περίπτωση και έτσι πρέπει να αντιμετωπίζεται από το θεράποντα ιατρό του.

Απαραίτητη είναι η λήψη λεπτομερούς ιστορικού, που αφορά στην καθημερινότητά του, στις διατροφικές του συνήθειες, στη σωματική του άσκηση, σε άλλα προβλήματα υγείας του και στη χρήση φαρμάκων.

Σημαντική είναι επίσης η πλήρης ενημέρωση για την ανάγκη αλλαγής των διατροφικών συνηθειών και την ένταξη σωματικής άσκησης στην καθημερινότητα, ανάλογα πάντα με τις δυνατότητες και τα πιθανά προβλήματα υγείας του κάθε ατόμου.

Παράλληλα, πρέπει να γίνει σαφές ότι η διατήρηση του σωματικού βάρους σε υγιή επίπεδα αποτελεί μια διαρκή προσπάθεια, εξατομικευμένη για κάθε άτομο και μακροχρόνια.

Απαραίτητη είναι, επίσης, η πλήρης κλινική και εργαστηριακή εκτίμηση, ώστε να αποκλειστούν παθολογικές καταστάσεις που μπορεί να σχετίζονται με αύξηση του σωματικού βάρους.

Συχνά, τα υπέρβαρα άτομα αποδίδουν την αύξηση του βάρους τους σε διαταραχές της λειτουργίας του θυρεοειδούς.

Δεν αποτελεί αίτιο

Ακόμα και στον βαρύ υποθυρεοειδισμό η αύξηση βάρους είναι 2-3 κιλά λόγω κατακράτησης υγρών.

Αντίθετα υπάρχουν ενδοκρινολογικά και μεταβολικά νοσήματα με ανισομερή κατανομή σωματικού βάρους, που χρήζουν λεπτομερούς και εξατομικευμένου ελέγχου, όπως και καταστάσεις (η εμμηνόπαυση στις γυναίκες) όπου χρειάζεται ιδιαίτερα προσοχή για την πρόληψη αύξησης βάρους.

Επομένως καταλαβαίνουμε ότι η διαχείριση του σωματικού βάρους είναι σύνθετη υπόθεση και αφορά κάθε άνθρωπο ξεχωριστά, ενώ η προσέγγιση, ο έλεγχος και η αντιμετώπιση εξατομικεύονται.

Παραμένει όμως σταθερός παράγοντας η σωστή διατροφή και η προσθήκη άσκησης σε βάθος χρόνου.

Η παχυσαρκία και η νευρική ανορεξία είναι διατροφικές διαταραχές στις άκρες του ίδιου νήματος, που μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρές επιπτώσεις στον οργανισμό μας και χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής. Είναι χρόνια προβλήματα και δεν μπορεί να αντιμετωπίζονται με ελαφρότητα.

Η  σύγχρονη θεραπευτική προσέγγιση, που προκάλεσε μια επανάσταση στην παραγωγή φαρμακευτικών σκευασμάτων ανά τον κόσμο, όταν κρίνεται απαραίτητη με αυστηρά επιστημονικά κριτήρια, δεν αποτελεί θεραπευτική πανάκεια. Οι ασθενείς πρέπει παράλληλα να  αλλάξουν  τις  διατροφικές τους συνήθειες και να εντάξουν τη σωματική άσκηση στην καθημερινότητα τους, σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντα ιατρού, ώστε να επιτευχθεί σταθερό και μακρόχρονο θεραπευτικό αποτέλεσμα.