HYGEIA Hospital
ΜΗΤΕΡΑ
Παίδων ΜΗΤΕΡΑ
ΛΗΤΩ Μαιευτικό, Γυναικολογικό & Χειρουργικό Κέντρο
Y-Logimed Α.Ε.
AlfaLab | Kέντρο Μοριακής Βιολογίας & Κυτταρογενετικής
Beatific® | Super-effective Anti-aging Skincare for Face - Eyes - Body

Νευρολογία

Υπάρχει πρόληψη για την άνοια;

Άνοια = α στερητικό+ νους, δηλαδή απώλεια του νου ή αλλιώς  προοδευτική μείωση των νοητικών λειτουργιών του ατόμου.

Γράφει η
Παρασκευή Σακκά
Νευρολόγος – Ψυχίατρος, Διευθύντρια Τμήματος Νευροεκφυλιστικών Παθήσεων Εγκεφάλου – Ιατρείου Μνήμης ΥΓΕΙΑ, Πρόεδρος του Εθνικού Παρατηρητηρίου για την Άνοια και τη Νόσο Alzheimer

Παγκοσμίως,  στις μέρες μας υπάρχουν 47 εκατομμύρια άνθρωποι που ζουν με άνοια,  αριθμός που θα ανέλθει σε 65.7 εκ. μέχρι το 2030 και σε 115.4 εκ. μέχρι το 2050, λόγω της αύξησης του προσδόκιμου επιβίωσης τόσο στις αναπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες. Στη χώρα μας υπάρχουν σήμερα  200.000 ασθενείς και ο αριθμός αυτός μέχρι το 2050 αναμένεται να ξεπεράσει τις 600.000.  Το ετήσιο κόστος της Άνοιας στην Ελλάδα πλησιάζει τα 3 δισεκατομύρια €.

Ο κίνδυνος για ανάπτυξη άνοιας αυξάνεται με τη γήρανση και η νόσος είναι εξαιρετικά συχνή στις μεγάλες ηλικίες: 2% του πληθυσμού ηλικίας 65-74 έχει άνοια, ποσοστό που ανεβαίνει στο 19% για τις ηλικίες 75-84 και στο 42% για τους μεγαλύτερους των 85 ετών.

Οι αιτίες της νόσου Aλτσχάιμερ ( συχνότερη μορφή άνοιας)  δεν είναι γνωστές. Φαίνεται ότι γενετικοί παράγοντες παίζουν σημαντικό ρόλο. Οι παράγοντες αυτοί περιλαμβάνουν 3 γονίδια που μεταδίδονται με πιθανότητα 50% από τους γονείς στα παιδιά. Ωστόσο τα γονίδια αυτά αφορούν τη σπάνια «οικογενή» μορφή της νόσου που αντιπροσωπεύει το 2-3% και που αρχίζει σε πολύ νεαρά ηλικία (πχ ηλικία 50, 40 ή και 30 ετών). Γενετικοί παράγοντες παίζουν κάποιο, μικρότερο ρόλο και στη συχνή «σποραδική» μορφή της νόσου από την οποία πάσχει το 97-98% των ασθενών αλλά οι παράγοντες αυτοί  δεν είναι ούτε πλήρως γνωστοί ούτε τροποποιήσιμοι. Ταυτόχρονα, μη γενετικοί – περιβαλλοντικοί παράγοντες φαίνεται να επηρεάζουν την πιθανότητα ανάπτυξης της νόσου. Οι παράγοντες αυτοί είναι: ηλικία, φύλο, οι  καρδιαγγειακοί παράγοντες , κάπνισμα, τραυματικές κακώσεις κεφαλής, παράγοντες επηρεάζοντες το νοητικό απόθεμα (IQ, εκπαίδευση, επάγγελμα, πνευματικές, κοινωνικές δραστηριότητες, φυσική άσκηση κλπ) και διατροφικοί παράγοντες.

Πρόσφατες μελέτες μας παρέχουν ενδείξεις  ότι  οι καρδιαγγειακοί παράγοντες κινδύνου (διαβήτης, υπέρταση, δυσλιπιδαιμία, και παχυσαρκία)  στη μέση ηλικία πιθανώς να αυξάνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης νόσου Αλτσχάιμερ μερικές δεκαετίες αργότερα.

Παλαιότερες μελέτες είχαν υποστηρίξει οτι το κάπνισμα πιθανώς να ειναι προστατευτικο ως προς τη νόσο Αλτσχάιμερ. Ωστόσο, νεότερες  μελέτες  καταδεικνύουν οτι το κάπνισμα σαφως αυξάνει την πιθανότητα νόσησης.

Οι εγκεφαλικές τραυματικές κακώσεις φαίνεται να αυξάνουν την πιθανότητα  για άνοια. Αυτό φαίνεται να ισχύει ειδικότερα για σοβαρές κακώσεις που είχαν οδηγήσει σε διάσειση και απώλεια συνείδησης για μεγάλο χρόνο (πχ μεγαλύτερο των μερικών λεπτων ή ημιώρου).

Η κατάθλιψη πιθανώς να σχετίζεται με άνοια και ΝΑ μέσω πολλαπλών βιολογικών μηχανισμών. Παλαιότερες μελέτες έδειχναν οτι η παρουσία κατάθλιψης αυξάνει την πιθανότητα ανάπτυξης ΝΑ λίγα έτη αργότερα. Ωστόσο είναι διαπιστωμένο οτι οι ασθενείς με ΝΑ δεν εκδηλώνουν μόνο συμπτώματα απο τη νοητική σφαίρα, αλλά και  ψυχιατρικά, ένα από τα συχνότερα των οποίων είναι η κατάθλιψη. Παρά ταύτα, νεώτερες μελέτες δειχνουν οτι η καταθλιψη στη μεση ηλικία πιθανώς να οδηγεί σε αυξημένη πιθανότητα για άνοια πολλές δεκαετίες αργότερα.

Η θεωρία του «νοητικού αποθέματος» προτείνει ότι υπάρχουν διαφορές από άτομο σε άτομο ως προς τη δυνατότητα καταπολέμησης της νόσο Αλτσχάιμερ. Πολλές μελέτες δείχνουν ότι άνθρωποι με υψηλότερο νοητικό πηλικο, υψηλότερη εκπαίδευση, πιο απαιτητικά επαγγέλματα και περισσότερες δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου  (συμπεριλαμβανομένων πνευματικών, κοινωνικών, αλλα και φυσικών-σωματικών δραστηριοτήτων) έχουν μικρότερες πιθανότητες ανάπτυξης άνοιας.

Στην πληθώρα των περιβαλλοντικών παραγόντων που έχουν συσχετιστεί με τη νόσο Αλτσχάιμερ, δε μπορούσε να λείπει και η διατροφή. Υψηλότερη πρόσληψη διαφόρων βιταμινών όπως C, Ε, Β6, Β12, φυλικου οξέως, φλαβονοειδών, ακόρεστων λιπαρών και ψαριών και μέτρια κατανάλωση αλκοόλ (καθώς και μια σειρά άλλων αντιοξειδωτικών, αντιφλεγμονωδών  τροφών και θρεπτικών συστατικών) έχουν συσχετιστεί με μειωμένο κίνδυνο για νόσο Αλτσχάιμερ. Επίσης νεότερα δεδομένα υποδηλώνουν ότι η Μεσογειακή Δίαιτα  σχετίζεται και με μειωμένη πιθανότητα για άνοια

Συνοψίζοντας, οι διαπιστωμένοι παράγοντες κινδύνου για νόσο Αλτσχάιμερ είναι η γενετική προδιάθεση και η αύξηση της ηλικίας, δηλαδή  παράγοντες μη τροποποιήσιμοι. Υπάρχουν όμως και τροποποιήσιμοι προδιαθεσικοί παράγοντες! Πρέπει όλοι να περιορίσουμε τους παράγοντες αυτούς και να ακολουθήσουμε ένα τρόπο ζωής που προάγει την υγεία του εγκεφάλου. Πρέπει να αποφεύγουμε κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις και κάπνισμα, να προλαμβάνουμε ή να θεραπεύουμε καρδιαγγειακές νόσους όπως διαβήτη, υπέρταση, δυσλιπιδαιμία, παχυσαρκία ήδη από τη μέση ή και νεαρά ηλικία, να είμαστε πνευματικά, κοινωνικά και σωματικά δραστήριοι και να ακολουθούμε την παραδοσιακή Μεσογειακή διατροφή!