Στένωση καρωτίδας και ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο: τι πρέπει να γνωρίζουμε

Γράφει ο
Νικόλαος Παρασκευάς
Αγγειοχειρουργός,
Διευθυντής Β’ Αγγειοχειρουργικής Κλινικής ΥΓΕΙΑ

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Εγκεφάλου, αξίζει να θυμηθούμε ότι ένα σημαντικό ποσοστό των ισχαιμικών εγκεφαλικών επεισοδίων συνδέεται με τη νόσο των καρωτίδων. Η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση της στένωσης των καρωτίδων μπορεί να προλάβει ένα σοβαρό εγκεφαλικό και τις δυνητικά καταστροφικές συνέπειές του.

Τι είναι οι καρωτίδες;

Οι καρωτίδες είναι οι δύο μεγάλες αρτηρίες που βρίσκονται εκατέρωθεν του λαιμού και μεταφέρουν αίμα πλούσιο σε οξυγόνο προς τον εγκέφαλο. Όπως συμβαίνει και με τις αρτηρίες της καρδιάς ή των κάτω άκρων, έτσι και στις καρωτίδες μπορεί να αναπτυχθεί αθηρωματική πλάκα, δηλαδή συσσώρευση λιπιδίων, ασβεστίου και φλεγμονωδών κυττάρων στο τοίχωμα του αγγείου.

Με την πάροδο του χρόνου, η πλάκα αυτή μπορεί να προκαλέσει στένωση της αρτηρίας και να μειώσει τη ροή αίματος προς τον εγκέφαλο.

Πως προκαλείται το εγκεφαλικό;

Αν και η σημαντική στένωση μπορεί να επηρεάσει την αιμάτωση του εγκεφάλου, ο συχνότερος μηχανισμός πρόκλησης εγκεφαλικού είναι διαφορετικός.

Μικρά θραύσματα της αθηρωματικής πλάκας ή θρόμβοι που σχηματίζονται πάνω σε αυτήν μπορεί να αποσπαστούν και να οδηγηθούν μέσω της κυκλοφορίας προς μικρότερες εγκεφαλικές αρτηρίες. Όταν φράξουν ένα αγγείο, διακόπτεται η παροχή αίματος σε τμήμα του εγκεφάλου, προκαλώντας ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο.

Το ισχαιμικό εγκεφαλικό αντιπροσωπεύει περίπου το 80-85% όλων των εγκεφαλικών επεισοδίων και αποτελεί μία από τις κυριότερες αιτίες αναπηρίας και θανάτου παγκοσμίως.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;

Οι παράγοντες κινδύνου για στένωση καρωτίδας είναι ουσιαστικά οι ίδιοι με εκείνους της αθηροσκλήρωσης:

• Κάπνισμα
• Αρτηριακή υπέρταση
• Υψηλή χοληστερόλη
• Σακχαρώδης διαβήτης
• Παχυσαρκία
• Καθιστική ζωή
• Προχωρημένη ηλικία
• Οικογενειακό ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου

Όσο περισσότεροι παράγοντες συνυπάρχουν, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος ανάπτυξης σημαντικής στένωσης.

Υπάρχουν συμπτώματα;

Το παράδοξο είναι ότι οι περισσότερες στενώσεις καρωτίδων δεν προκαλούν κανένα σύμπτωμα για πολλά χρόνια. Συχνά ανακαλύπτονται τυχαία κατά τη διάρκεια ενός υπερηχογραφήματος (triplex) τραχήλου.

Σε άλλες περιπτώσεις, η πρώτη εκδήλωση μπορεί να είναι ένα παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο (TIA), το λεγόμενο «μικρό εγκεφαλικό». Τα συμπτώματα διαρκούν συνήθως λίγα λεπτά ή ώρες και υποχωρούν πλήρως.

Τα πιο χαρακτηριστικά σημεία είναι:

• Ξαφνική αδυναμία ή μούδιασμα στο πρόσωπο, στο χέρι ή στο πόδι, στη μία πλευρά του σώματος.
• Δυσκολία στην ομιλία ή στην κατανόηση του λόγου.
• Ξαφνική απώλεια όρασης από το ένα μάτι.
• Διαταραχές ισορροπίας ή συντονισμού.

Ακόμη και αν τα συμπτώματα υποχωρήσουν πλήρως, απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση, καθώς ο κίνδυνος ενός μεγαλύτερου εγκεφαλικού τις μεταγενέστερα είναι αυξημένος.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η βασική εξέταση είναι το υπερηχογράφημα Doppler (triplex) καρωτίδων. Πρόκειται για μια ανώδυνη, αναίμακτη και αξιόπιστη μέθοδο που επιτρέπει την εκτίμηση του βαθμού στένωσης και των χαρακτηριστικών της αθηρωματικής πλάκας.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν επιπλέον εξετάσεις, όπως αξονική αγγειογραφία ή μαγνητική αγγειογραφία, ώστε να σχεδιαστεί η κατάλληλη θεραπευτική στρατηγική.

Πώς αντιμετωπίζεται η στένωση καρωτίδας;

Η θεραπεία εξατομικεύεται ανάλογα με τον βαθμό της στένωσης, τα συμπτώματα και τα χαρακτηριστικά του ασθενούς.

Η συντηρητική αντιμετώπιση περιλαμβάνει:

• Διακοπή καπνίσματος.
• Έλεγχο της αρτηριακής πίεσης.
• Ρύθμιση της χοληστερόλης με στατίνες.
• Έλεγχο του σακχάρου.
• Αντιαιμοπεταλιακή αγωγή όπου ενδείκνυται.
• Υιοθέτηση υγιεινού τρόπου ζωής.

Σε ασθενείς με σοβαρή στένωση, ιδιαίτερα όταν έχουν εμφανίσει παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο ή εγκεφαλικό, μπορεί να χρειαστεί επεμβατική θεραπεία.

Οι δύο κύριες επιλογές είναι:

• Η καρωτιδική ενδαρτηρεκτομή, δηλαδή η χειρουργική αφαίρεση της αθηρωματικής πλάκας.
• Η αγγειοπλαστική με τοποθέτηση stent, που εφαρμόζεται σε επιλεγμένες περιπτώσεις.

Η επιλογή εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και πρέπει να γίνεται από εξειδικευμένη αγγειοχειρουργική ομάδα.

Η Παγκόσμια Ημέρα Εγκεφάλου αποτελεί μια υπενθύμιση ότι η προστασία του εγκεφάλου ξεκινά πολύ πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα. Η έγκαιρη αναγνώριση των παραγόντων κινδύνου και ο κατάλληλος έλεγχος των καρωτίδων σε επιλεγμένους ασθενείς μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην πρόληψη ενός εγκεφαλικού επεισοδίου και στη διατήρηση της ποιότητας ζωής.