Αγγειακή νοητική διαταραχή και αγγειακή άνοια

Γράφει η
Παρασκευή Σακκά,
Νευρολόγος – Ψυχίατρος,
Διευθύντρια Τμήματος Νευροεκφυλιστικών Παθήσεων Εγκεφάλου – Ιατρείου Μνήμης ΥΓΕΙΑ

Η αγγειακή νοητική διαταραχή είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει την έκπτωση της μνήμης και των άλλων νοητικών λειτουργιών, όταν δεν υπάρχει επαρκής ροή αίματος σε κάποια περιοχή του εγκεφάλου. Σαν αποτέλεσμα, βλάπτονται επιπλέον της μνήμης, ο λόγος, η οργάνωση της σκέψης, η κρίση, η συμπεριφορά και η καθημερινή λειτουργικότητα.

Υπάρχει ένα ευρύ φάσμα αγγειακών νοητικών διαταραχών, ανάλογα με το είδος και την σοβαρότητα των συμπτωμάτων που παρουσιάζουν οι ασθενείς:

• Ήπια αγγειακή νοητική διαταραχή (mild vascular cognitive impairment)

Επηρεάζει τη σκέψη, τη μνήμη και το λόγο χωρίς λειτουργική έκπτωση

• Αγγειακή άνοια (Vascular Dementia)

Σημαντικά πολλαπλά νοητικά ελλείμματα τα οποία επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργικότητα. Συχνά, η κλινική εικόνα προσομοιάζει με τη νόσο Alzheimer.

Και οι δυο παραπάνω νοητικές διαταραχές, μπορούν να οφείλονται σε ένα αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, ισχαιμικό ή αιμορραγικό, που οδηγεί σε νέκρωση των περιοχών του εγκεφάλου που αρδεύονται από τα θρομβωμένα ή ραγέντα αγγεία. Δεν οδηγεί σε νοητική έκπτωση κάθε εγκεφαλικό επεισόδιο, εξαρτάται από τη βαρύτητά του και την περιοχή του εγκεφάλου που αφορά.

Υπάρχουν και άλλες καταστάσεις που καταστρέφουν τα αγγεία του εγκεφάλου και μειώνουν την παροχή αίματος. Οι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου αυξάνουν και τον κίνδυνο αγγειοεγκεφαλικής διαταραχής. Οι παράγοντες αυτοί περιλαμβάνουν την υψηλή αρτηριακή πίεση, το σακχαρώδη διαβήτη, την αυξημένη χοληστερίνη, το κάπνισμα. Ελέγχοντας τους παραπάνω παράγοντες, μειώνουμε και τον κίνδυνο εμφάνισης αγγειακής νοητικής διαταραχής.

Τύποι αγγειακής νοητικής διαταραχής

• Πολύ – εμφρακτική άνοια: προκαλείται από επανειλημμένα μικρά ή μεγάλα ισχαιμικά αγγειακά επεισόδια σε διάφορες περιοχές του εγκεφάλου που σταδιακά πλήττουν τη μνήμη και τη σκέψη.
• Άνοια μετά από εγκεφαλικό αγγειακό επεισόδιο: εμφανίζεται σταδιακά σε διάστημα 6 μηνών μετά το επεισόδιο, τα συμπτώματα ποικίλλουν ανάλογα με την περιοχή του εγκεφάλου που έχει πληγεί.
• Υποφλοιώδης – ισχαιμική άνοια: υπάρχει βλάβη των μικρών αγγείων και των νευρικών ινών στη λευκή ουσία του εγκεφάλου, είναι συνήθης σε ασθενείς με υπέρταση και διαφόρου αιτιολογίας γενικευμένες αγγειακές βλάβες. Τα πρώιμα συμπτώματα περιλαμβάνουν διαταραχή της προσοχής και της οργάνωσης της σκέψης και κινητικά προβλήματα.
• Μικτή άνοια: είναι η συνύπαρξη στον ίδιο ασθενή της νόσου Alzheimer και κάποιας μορφής αγγειακής άνοιας. Είναι η δεύτερη πιο συχνή μορφή άνοιας, μετά τη νόσο Alzheimer. Χαρακτηρίζεται από έναν συνδυασμό συμπτωμάτων που αφορούν τη μνήμη, τη σκέψη, τη συμπεριφορά, την προσοχή και την ικανότητα εκτέλεσης καθημερινών λειτουργιών, με την εμφάνισή και την εξέλιξή της να ποικίλει.

Διάγνωση

Η κλινική διάγνωση γίνεται με νευρολογική εξέταση, με νευροψυχολογική αξιολόγηση (τεστ μνήμης και άλλων νοητικών λειτουργιών). Απαραίτητη είναι η απεικόνιση εγκεφάλου (Μαγνητική ή Αξονική τομογραφία εγκεφάλου, MRI/CT) και ενδεχομένως οσφυονωτιαία παρακέντηση ή άλλες πλέον ειδικές εξετάσεις (αιματολογικές, βιοχημικές, μοριακές, γενετικές) για τη διάγνωση αγγειακών βλαβών, ή και την ανεύρευση σπανίων αιτίων εγκεφαλικών αγγειακών βλαβών.

Συμπερασματικά στις εγκεφαλικές αγγειακές διαταραχές, τα νοητικά ελλείμματα εντοπίζονται κυρίως  στην προσοχή, τη συγκέντρωση, την ταχύτητα επεξεργασίας, την ικανότητα σχεδιασμού και εκτέλεσης πολύπλοκων δραστηριοτήτων και την κρίση και δευτερευόντως στη μνήμη. Συνήθεις είναι επίσης αλλαγές στην προσωπικότητα, αβουλία, κατάθλιψη και συναισθηματική αστάθεια. Συχνά ο ασθενής παρουσιάζει κλιμακωτή πορεία, δηλαδή είναι σταθερός για μακρύ χρονικό διάστημα ή εμφανίζει κάποια μικρή βελτίωση. Με την πάροδο του χρόνου έρχεται η νοητική επιδείνωση, λόγω κάποιου νέου εγκεφαλικού ή και της συνολικής εκφύλισης του εγκεφάλου.

Είναι πολύ σημαντική η πρωτογενής πρόληψη με τον έλεγχο των αγγειακών παραγόντων κινδύνου που αναφέραμε προηγουμένως, με τη χρήση αντιυπερτασικών, αντιδιαβητικών και στατινών, όπου ενδείκνυται. Η χρήση αντιθρομβωτικών φαρμάκων, όπως η ασπιρίνη, δεν συνίσταται για τη θεραπεία της αγγειακής άνοιας, παρά μόνο για τη δευτερογενή πρόληψη στην περίπτωση προηγούμενου εγκεφαλικού επεισοδίου.

Ειδική θεραπεία για τις αγγειακές διαταραχές δεν υπάρχει, τα νοητικά ελλείμματα των ασθενών αντιμετωπίζονται με τις συνήθεις θεραπείες των ανοϊκών συνδρόμων και της νόσου Alzheimer, κυρίως των αναστολέων χολινεστερασών.