Γυναικεία υγεία & εγκεφαλικά επεισόδια

Γράφει ο
Δημήτριος Μαντέλλος
Νευρολόγος
Διευθυντής Γ’ Νευρολογικής Κλινικής
Υπεύθυνος Ιατρείου Νευρολογικών Παθήσεων Κύησης ΥΓΕΙΑ

Το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, γνωστό και ως «εγκεφαλικό», αποτελεί μία από τις συχνότερες αιτίες θανάτου και αναπηρίας παγκοσμίως. Αφορά κάθε ηλικία, είναι όμως συχνότερο σε ηλικιωμένους. Παρότι συχνά θεωρείται ότι αφορά κυρίως τους άνδρες, το εγκεφαλικό επηρεάζει σημαντικά και τις γυναίκες, με ιδιαιτερότητες που σχετίζονται με το φύλο, τις ορμονικές μεταβολές και τις συνθήκες ζωής. Η κατανόηση αυτών των ιδιαιτεροτήτων είναι κρίσιμη για την πρόληψη, έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπισή του.

Οι γυναίκες διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης εγκεφαλικού σε μεγαλύτερες ηλικίες, κυρίως διότι ζουν περισσότερο από τους άνδρες. Ωστόσο, υπάρχουν παράγοντες κινδύνου που αφορούν περισσότερο ή αποκλειστικά το γυναικείο φύλο. Η εκλαμψία, η λοχεία, ο σακχαρώδης διαβήτης της κύησης και η χρήση ορμονικών αντισυλληπτικών, ιδιαίτερα σε καπνίστριες, μπορεί να αυξήσουν την πιθανότητα θρομβώσεων και εγκεφαλικού επεισοδίου.

Η εμμηνόπαυση αποτελεί επίσης μια κρίσιμη περίοδο: η μείωση των οι- στρογόνων σχετίζεται με αύξηση του καρδιαγγειακού κινδύνου, καθώς τα οιστρογόνα ασκούν προστατευτική δράση στο καρδιαγγειακό σύστημα. Παράλληλα, μετά την εμμηνόπαυση αυξάνονται συχνά η αρτηριακή πίεση, τα επίπεδα χοληστερόλης και το σωματικό βάρος, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη αθηρωμάτωσης και κατ’ επέκταση αυξάνοντας την πιθανότητα εγκεφαλικού.

Οι κλασικοί παράγοντες κινδύνου, όπως είναι η υπέρταση, η δυσλιπιδαιμία, το κάπνισμα, η παχυσαρκία, η καθιστική ζωή και η κολπική μαρμαρυγή, ισχύουν και για τα δύο φύλα. Ωστόσο, έρευνες δείχνουν ότι ορισμένοι από αυτούς επηρεάζουν περισσότερο τις γυναίκες. Τέτοιο παράδειγμα είναι η κολπική μαρμαρυγή που φαίνεται να συνδέεται με υψηλότερο κίνδυνο σοβαρού εγκεφαλικού σε γυναίκες σε σχέση με άνδρες. Οι περισσότεροι παράγοντες κινδύνου μπορούν να ελεγχθούν με αλλαγές στον τρόπο ζωής και σωστή ιατρική παρακολούθηση.

Το εγκεφαλικό επεισόδιο συμβαίνει όταν διακόπτεται η αιμάτωση σε ένα τμήμα του εγκεφάλου. Εκεί, τα εγκεφαλικά κύτταρα δεν λαμβάνουν αρκετό οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά, με αποτέλεσμα να αρχίζουν να νεκρώνονται εντός λίγων λεπτών. Υπάρχουν δύο τύποι εγκεφαλικού: το ισχαιμικό που προκαλείται από απόφραξη ενός αγγείου και το αιμορραγικό που οφείλεται σε ρήξη αγγείου και έξοδο αίματος στον εγκέφαλο. Το ισχαιμικό είναι συχνότερο.

Τα συμπτώματα ενός εγκεφαλικού εμφανίζονται αιφνιδίως και μπορεί να περιλαμβάνουν αδυναμία ή μούδιασμα στο χέρι, το πόδι ή το πρόσωπο, δυσκολία στην ομιλία ή την κατανόηση του λόγου, διαταραχή της όρασης, αστάθεια, ζάλη ή και έντονη κεφαλαλγία. Στις περιπτώσεις αυτές, κάθε λεπτό μετράει.

Η έγκαιρη μεταφορά στο νοσοκομείο επιτρέπει τη διενέργεια θεραπειών οξείας φάσης, όπως είναι η θρομβόλυση (ενδοφλέβια χορήγηση φαρμάκων με στόχο τη λύση του θρόμβου) και η μηχανική θρομβεκτομή (αφαίρεση του θρόμβου μηχανικά με καθετήρες που εισέρχονται από το πόδι). Οι θεραπείες αυτές αφορούν το ισχαιμικό εγκεφαλικό και μπορούν να περιορίσουν σημαντικά την τελική βλάβη.

Μετά από ένα εγκεφαλικό, η αποκατάσταση παίζει σημαντικό ρόλο. Φυσικοθεραπεία, λογοθεραπεία, εργοθεραπεία και ψυχολογική υποστήριξη βοηθούν τον ασθενή να ανακτήσει τη λειτουργικότητά του. Παράλληλα, χορηγείται κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή, αναλόγως της αιτίας και του τύπου του επεισοδίου, ώστε να αποτραπεί επανεμφάνιση στο μέλλον.

Η πρόληψη αποτελεί το ισχυρότερο όπλο απέναντι στο εγκεφαλικό επεισόδιο. Η τακτική παρακολούθηση της αρτηριακής πίεσης, η ρύθμιση του σακχάρου και της χοληστερόλης, η διακοπή του καπνίσματος, η σωματική άσκηση και η υγιεινή διατροφή περιορίζουν σημαντικά τον κίνδυνο. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις γυναίκες με ιστορικό επιπλοκών στην εγκυμοσύνη, καθώς θα πρέπει να παρακολουθούνται στενά μετά τον τοκετό. Η ενημέρωση σχετικά με τους κινδύνους από τη λήψη ορμονικών σκευασμάτων είναι επίσης καθοριστική.

Το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο αναδεικνύει την ανάγκη για συνολική προσέγγιση της γυναικείας υγείας, λαμβάνοντας υπόψη τις βιολογικές, ορμονικές και κοινωνικές παραμέτρους που την επηρεάζουν σε κάθε στάδιο της ζωής. Με την πρόληψη, την έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και τη σωστή ιατρική φροντίδα, μπορούμε να μειώσουμε σημαντικά τις επιπτώσεις της σοβαρής αυτής νόσου και να προάγουμε την ποιότητα ζωής των γυναικών.