Στομαχικές ενοχλήσεις και πεπτικά έλκη: Τι δείχνουν και πώς αντιμετωπίζονται;

Γράφει ο
Απόστολος Νταϊλιάνας
Γαστρεντερολόγος
Διευθυντής Α’ Γαστρεντερολογικής Κλινικής ΥΓΕΙΑ

Οι «στομαχικές ενοχλήσεις», οι ενοχλήσεις δηλαδή που εκδηλώνονται ψηλά στο κέντρο της κοιλιάς, στην περιοχή που ονομάζουμε επιγάστριο (επειδή είναι ακριβώς πάνω από τη γαστέρα, δηλαδή το στομάχι) είναι συχνές ενοχλήσεις. Ονομάζονται και δυσπεπτικές ενοχλήσεις ή απλά δυσπεψία και μπορεί να εκδηλωθούν περίπου στο 20% του πληθυσμού, δηλαδή πάσχει από δυσπεψία 1 στα 5 άτομα.

Από τους ανθρώπους που πάσχουν από δυσπεψία, στο 80% δεν ανευρίσκεται καμία αιτία και αυτό το ονομάζουμε λειτουργική δυσπεψία. Η λειτουργική δυσπεψία σχετίζεται με υπερευαισθησία του στομάχου και διαταραχή στην επικοινωνία εγκεφάλου και πεπτικού συστήματος, όπως συμβαίνει στο ευερέθιστο έντερο. Η διάγνωση προϋποθέτει την απουσία βλάβης από τον στόμαχο, αλλά και από άλλα γειτονικά όργανα, όπως είναι το έντερο, το πάγκρεας και τα χοληφόρα και γίνεται με προσεκτική λήψη ιστορικού, κλινική εξέταση, γαστροσκόπηση, υπερηχογράφημα ή άλλη απεικονιστική εξέταση (αξονική ή μαγνητική τομογραφία) και εξετάσεις αίματος. Η λειτουργική δυσπεψία είναι ένα χρόνιο πρόβλημα με υποτροπιάζοντα συμπτώματα ποικίλης έντασης, αλλά δεν δημιουργεί κινδύνους για την ζωή ενός ανθρώπου.

Ένα μικρότερο ποσοστό (5-15%) των ανθρώπων με δυσπεψία, δηλαδή 1 στους 10, μπορεί να έχει πεπτικό έλκος. Τα πεπτικά έλκη περιλαμβάνουν τα έλκη στομάχου και τα έλκη 12δακτύλου. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα έλκη δεν δημιουργούν πάντα συμπτώματα. Περισσότεροι από τους μισούς, (50-70%) των ασθενών με έλκος, είναι απόλυτα ασυμπτωματικοί. Τα έλκη συχνά σχετίζονται με την παρουσία του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού, ενός μικροβίου που ανευρίσκεται σε ένα ποσοστό 30-40% των ενηλίκων που έχουν μολυνθεί από την παιδική ηλικία συνήθως. Το βακτηρίδιο αυτό συνήθως δεν δημιουργεί κανένα ενόχλημα, σχετίζεται με γαστρίτιδα, αυξάνει ελάχιστα τον κίνδυνο για καρκίνο στομάχου, αλλά σε ένα ποσοστό 10-20% σχετίζεται με έλκος. Άλλη αιτία δημιουργίας έλκους, είναι η λήψη αντιφλεγμονωδών φαρμάκων, αυτών δηλαδή που χρησιμοποιούνται με πολύ καλό αποτέλεσμα σαν παυσίπονα ειδικά σε ορθοπαιδικά και οδοντιατρικά προβλήματα, αλλά ενοχλούν ιδιαίτερα το στομάχι και το 12δάκτυλο.

Η διάγνωση του έλκους γίνεται με γαστροσκόπηση. Τα έλκη του 12δακτύλου είναι σχεδόν πάντα καλοήθη και δεν απαιτούν περαιτέρω έλεγχο με βιοψίες για ιστολογική εξέταση. Σκόπιμη είναι μόνο η αναζήτηση με βιοψία στομάχου ή άλλους τρόπους του ελικοβακτηριδίου και η αναζήτηση με λεπτομερή λήψη ιστορικού λήψης αντιφλεγμονωδών φαρμάκων. Τα γαστρικά έλκη όμως απαιτούν προσεκτική επισκόπηση κατά τη γαστροσκόπηση, για χαρακτηριστικά αυξημένου κινδύνου κακοήθειας, λήψη πολλαπλών βιοψιών και επί αρνητικού αποτελέσματος, επανέλεγχο μετά από λήψη θεραπείας σε 4-6 εβδομάδες, προκειμένου να ληφθούν εκ νέου βιοψίες ή να δια- πιστωθεί η επούλωση του έλκους που επικυρώνει την καλοήθη φύση του.

Η θεραπεία των ελκών περιλαμβάνει τη χορήγηση φαρμάκων που μειώνουν τα οξέα του στομάχου, όπως είναι οι γνωστές «πραζόλες» ή αλλιώς αναστολείς αντλίας πρωτονίων (PPIs). Παράλληλα, εάν υπάρχει το ελικοβακτηρίδιο, χορηγείται ειδικό σχήμα θεραπείας με συνδυασμό αντιβιοτικών, ενώ εάν λαμβάνονται αντιφλεγμονώδη φάρμακα αυτά διακόπτονται.

Η θεραπεία της λειτουργικής δυσπεψίας συχνά είναι πιο απαιτητική και περιλαμβάνει αλλαγή στον τρόπο ζωής με μικρά και συχνά γεύματα, χωρίς λιπαρές και πικάντικες τροφές, αποφυγή καπνίσματος, αλκοόλ, καφέ και μείωση του άγχους. Εάν υπάρχει το ελικοβακτηρίδιο, είναι σκόπιμη η χορήγηση αντιβιοτικών για την εκρίζωση του. Σε όλες τις περιπτώσεις είναι πιθανό να βοηθήσουν οι πραζόλες. Σε αντίθετη περίπτωση, φάρμακα που βοηθούν την κινητικότητα του στομάχου ή ήπια αντικαταθλιπτικά ή ψυχολογικές θεραπείες σε έντονο άγχος μπορεί να είναι χρήσιμα.