Καρδιά και Εγκέφαλος μιλούν την ίδια γλώσσα – ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ

Γράφει ο
Αργύριος Κρομμύδας
Καρδιολόγος
Διευθυντής Β’ Τμήματος Καρδιολογικών Υπερήχων ΥΓΕΙΑ

Τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου, ενώ στις κύριες αιτίες βρίσκονται τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια (ΑΕΕ), που αποτελούν και τη μεγαλύτερη πηγή αναπηρίας παγκοσμίως. Ένα εγκεφαλικό συμβαίνει όταν η ροή του αίματος προς μια συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου διακόπτεται, προκαλώντας βλάβη στα εγκεφαλικά κύτταρα. Έχει σημασία να γνωρίζει κανείς ότι καρδιά και εγκέφαλος συνδέονται στενά, τόσο παθοφυσιολογικά όσο και σε επίπεδο πρόληψης. Επομένως, η συνδρομή του καρδιολόγου στην πρόληψη του εγκεφαλικού είναι σημαντική, καθώς πριν εμφανιστούν τα σχετικά συμπτώματα, το πρόβλημα μπορεί να εντοπιστεί αρχικά στην καρδιά.

Αρτηριακή υπέρταση, δυσλιπιδαιμία, σακχαρώδης διαβήτης, κολπική μαρμαρυγή και κάπνισμα δεν «ξεχωρίζουν» αν θα βλάψουν πρώτα την καρδιά ή τον εγκέφαλο. Τα αγγεία που αιματώνουν τον εγκέφαλο υπόκεινται σε αθηροσκληρωτικές αλλοιώσεις, όπως και τα στεφανιαία. Δεν είναι τυχαίο ότι ένα έμφραγμα αυξάνει τον κίνδυνο εγκεφαλικού και αντίστροφα. Παράλληλα, η αυξανόμενη επίπτωση της αγγειακής άνοιας και της νόσου Alzheimer σχετίζεται όλο και περισσότερο με μακροχρόνια καρδιαγγειακή επιβάρυνση. Η πρόληψη των εγκεφαλικών είναι στην πραγματικότητα πρόληψη του αγγειακού φορτίου στον εγκέφαλο και της γνωστικής έκπτωσης.

Η επίδραση του τρόπου ζωής

Ο κίνδυνος ενός εγκεφαλικού επεισοδίου δεν είναι ίδιος για όλους. Επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η ηλικία, η γενική κατάσταση της υγείας, ενώ ιδιαίτερα καθοριστικός είναι ο τρόπος ζωής.

• Διατροφή: Η μεσογειακή διατροφή, πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ψάρια, ελαιόλαδο και ξηρούς καρπούς, μειώνει τον κίνδυνο εκδήλωσης καρδιαγγειακών αλλά και εγκεφαλικών επεισοδίων. Η υπερβολική κατανάλωση αλατιού, επεξεργασμένων τροφίμων και κορεσμένων λιπαρών δρα αντίθετα.
• Άσκηση: Τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας αερόβιας άσκησης την εβδομάδα μειώνουν την αρτηριακή πίεση, βελτιώνουν το μεταβολικό προφίλ και προστατεύουν τον εγκέφαλο. Ο συνδυασμός με ασκήσεις ενδυνάμωσης και ισορροπίας ενισχύει περαιτέρω τη μακροβιότητα και μειώνει τον κίνδυνο πτώσεων και αναπηρίας.
• Ύπνος: Ο κακής ποιότητας ή ανεπαρκής ύπνος σχετίζεται με υπέρταση, αρρυθμίες και αυξημένο κίνδυνο εγκεφαλικού. Ο ιδανικός ύπνος έχει επαρκές βάθος και διάρκεια με όσο το δυνατόν κανονικότητα στην ώρα κατάκλισης και αφύπνισης.
• Κάπνισμα και αλκοόλ: Το κάπνισμα είναι από τους ισχυρότερους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου. Το αλκοόλ, ακόμη και σε «μέτριες» ποσότητες, πρέπει να καταναλώνεται με φειδώ, καθώς δεν είναι ούτε καρδιο – ούτε εγκεφαλοπροστατευτικό, όπως παλαιότερα πιστευόταν.

Ρύθμιση παραγόντων κινδύνου: Η ουσία της πρόληψης.

Η πρόληψη του εγκεφαλικού, πέρα από τις γενικές συμβουλές, βασίζεται και σε συγκεκριμένους στόχους. Η αρτηριακή πίεση θα πρέπει, για τους περισσότερους ενήλικες, να διατηρείται κάτω από 130/80 mmHg. Η LDL χοληστερόλη, ιδιαίτερα σε άτομα με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο, θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν χαμηλότερη, συχνά κάτω από 70 mg/dl. Ο σακχαρώδης διαβήτης απαιτεί αυστηρό έλεγχο, όχι μόνο του σακχάρου, αλλά και όλων των συνοδών παραγόντων κινδύνου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η έγκαιρη διάγνωση της κολπικής μαρμαρυγής, μιας συχνής αλλά συχνά «σιωπηλής» αρρυθμίας, που ευθύνεται για μεγάλο ποσοστό ισχαιμικών εγκεφαλικών. Η κατάλληλη αντιπηκτική αγωγή, όταν ενδείκνυται, μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εγκεφαλικού έως και 70%.

Νέα διαγνωστικά όπλα

Η σύγχρονη καρδιολογία και νευρολογία διαθέτουν πλέον εργαλεία πρώιμης διάγνωσης: απεικονιστικές τεχνικές αγγείων, υπερηχοκαρδιογραφία υψηλής ακρίβειας, προηγμένες νευροαπεικονιστικές μεθόδους, αλλά και φορητές συσκευές που ανιχνεύουν αρρυθμίες έγκαιρα. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ο γονιδιακός έλεγχος μπορεί να δώσει πληροφορίες για κληρονομικούς κινδύνους, χωρίς όμως να αντικαθιστά τον υγιεινό τρόπο ζωής.

Η πρόληψη ως επένδυση ζωής

Το ουσιαστικό μήνυμα είναι ότι τα περισσότερα εγκεφαλικά επεισόδια προλαμβάνονται. Ο προληπτικός έλεγχος και οι σωστές επιλογές στον τρόπο ζωής αποτελούν ενεργό επένδυση στη μακροζωία, στην ενίσχυση της μνήμης, της αυτονομίας και της ποιότητας ζωής. Ο καρδιολόγος, σε συνεργασία με τον νευρολόγο, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της προσπάθειας, πρωταγωνιστής ωστόσο παραμένει ο ίδιος ο άνθρωπος.