Ογκολογικοί ασθενείς και κίνδυνος θρομβώσεων

Γράφει ο
Αναστασία Βερνάδου
Ογκολόγος
Επιμελήτρια Γ’ Παθολογικής – Ογκολογικής Κλινικής ΥΓΕΙΑ

Τι είναι η θρόμβωση; Είναι συχνή σε ογκολογικούς ασθενείς;

Οι θρομβώσεις αποτελούν μία από τις πιο συχνές και σοβαρές επιπλοκές στους ογκολογικούς ασθενείς. Πρόκειται για τον σχηματισμό θρόμβου (πήγματος αίματος) μέσα σε ένα αγγείο, ο οποίος μπορεί να εμποδίσει τη φυσιολογική ροή του αίματος. Περιλαμβάνει κυρίως την εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση και την πνευμονική εμβολή. Η εν τω βάθει φλεβοθρόμβωση αφορά την κατάσταση κατά την οποία σχηματίζεται θρόμβος (πήγμα αίματος) σε μια «βαθιά» (δηλαδή όχι επιφανειακή) φλέβα του σώματος – συνήθως στο πόδι και πιο σπάνια στο χέρι. Η πνευμονική εμβολή είναι η κατάσταση κατά την οποία ένας θρόμβος αίματος (ή τμήμα του) φράζει ένα αγγείο στους πνεύμονες, εμποδίζοντας τη φυσιολογική κυκλοφορία του αίματος και την οξυγόνωση. Επίσης, η θρόμβωση αποτελεί βασικό μηχανισμό πρόκλησης των περισσότερων εγκεφαλικών επεισοδίων, των ισχαιμικών εγκεφαλικών επεισοδίων, καθώς διακόπτεται η αιμάτωση ενός τμήματος του εγκεφάλου.

Η θρόμβωση μπορεί να εμφανιστεί τόσο κατά τη διάγνωση όσο και κατά τη διάρκεια της θεραπείας ενός ογκολογικού ασθενούς και μπορεί να έχει δυνητικά σοβαρές συνέπειες, όπως νοσηλεία, διακοπή αντικαρκινικής θεραπείας και αυξημένη θνητότητα.

Γιατί αυξάνεται ο κίνδυνος θρόμβωσης στον καρκίνο; Ο καρκίνος σε πολλές περιπτώσεις, προκαλεί αλλαγές στο αίμα που το κάνουν να πήζει πιο εύκολα, δηλαδή να δημιουργεί θρόμβους, κάτι το οποίο ονομάζεται «διαταραχή υπερπηκτικότητας». Τα καρκινικά κύτταρα εκκρίνουν παράγοντες οι οποίοι ενεργοποιούν την πήξη. Επίσης, ορισμένες φορές, προκαλούν χρόνια φλεγμονή στο ενδοθήλιο (εσωτερικό τοίχωμα των αγγείων) με αποτέλεσμα να γίνεται πιο “θρομβογόνο”. Επιπλέον, ορισμένοι τύποι καρκίνου (όπως του παγκρέατος, του πνεύμονα, του στομάχου ή του εγκεφάλου) σχετίζονται με υψηλότερο κίνδυνο θρομβώσεων. Άλλοι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο θρόμβωσης σε ογκολογικούς ασθενείς είναι οι εξής:

• χημειοθεραπεία ή άλλες αντικαρκινικές θεραπείες
• χειρουργική επέμβαση
• ακινησία ή παρατεταμένη κατάκλιση
• χρήση κεντρικών φλεβικών καθετήρων
• προχωρημένη ηλικία
• προχωρημένο στάδιο νόσου
• ιστορικό προηγούμενης θρόμβωσης
• παχυσαρκία
• άλλες συνοδές παθήσεις

Κλινική εικόνα και συμπτώματα

Ο ογκολογικός ασθενής πρέπει να ενημερώνει άμεσα τον θεράποντα ιατρό αν εμφανίσει:

Στο πόδι ή στο χέρι:

• πρήξιμο (συνήθως στο ένα άκρο)
• πόνο
• ερυθρότητα ή ζεστό δέρμα στην περιοχή

Στο αναπνευστικό (πιθανή πνευμονική εμβολή):

• ξαφνική δύσπνοια
• πόνο στο στήθος
• ταχυκαρδία
• βήχα, μερικές φορές με αίμα
• ζάλη ή λιποθυμική τάση

Η αναγνώριση αυτών των συμπτωμάτων και η έγκαιρη ενημέρωση του θεράποντος ιατρού είναι κρίσι- μες. Ένας ογκολογικός ασθενής με ξαφνικό αίσθημα δύσπνοιας, θωρακικό άλγος, ταχυκαρδία, λιποθυμική τάση ή αιμόπτυση (παρουσία αίματος στα πτύελα) πρέπει να αναζητήσει άμεση ιατρική βοήθεια.

Πρόληψη και αντιμετώπιση

Η έγκαιρη ενημέρωση και η σωστή πρόληψη μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο και να προστατεύσουν την υγεία του ασθενούς.

Η πρόληψη βασίζεται στην εκτίμηση του κινδύνου για κάθε ασθενή ξεχωριστά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο ιατρός μπορεί να συστήσει προφυλακτική αντιπηκτική αγωγή (φαρμακευτική αγωγή που προκαλεί «αραίωση» του αίματος), ιδιαίτερα μετά από χειρουργείο ή σε υψηλού κινδύνου ασθενείς (όπως είναι οι ασθενείς που νοσηλεύονται ή όσοι έχουν περιορισμό της κινητικότητάς τους).

Η πρόληψη ενισχύεται επίσης από μη φαρμακευτικά μέτρα: κινητοποίηση, επαρκή ενυδάτωση, αποφυγή παρατεταμένης ακινησίας και έγκαιρη ενημέρωση του θεράποντα ιατρού σε περίπτωση ταξιδιού ή χειρουργικής επέμβασης.

Στην αντιμετώπιση της επιβεβαιωμένης θρόμβωσης, χρησιμοποιούνται αντιπηκτικά φάρμακα με προσεκτική στάθμιση οφέλους–κινδύνου, καθώς ορισμένοι ογκολογικοί ασθενείς έχουν ταυτόχρονα αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας.

Ένα μήνυμα ασφάλειας

Οι θρομβώσεις στον καρκίνο είναι συχνές, αλλά συχνά αντιμετωπίσιμες και σε πολλές περιπτώσεις προλαμβάνονται. Η σωστή ενημέρωση, η παρακολούθηση των συμπτωμάτων και η συνεργασία με τον θεράποντα ιατρό αποτελούν το «κλειδί» για την προστασία του ασθενούς.