Διατροφή & Εγκεφαλική Υγεία: Ποια διατροφικά πρότυπα μειώνουν τον κίνδυνο εγκεφαλικού;
Γράφει η
Πολυξένη Μυλωνάκη – Κουτκιά
Ενδοκρινολόγος
Υπεύθυνη Ιατρείου Ενδοκρινολογίας – Διευθύντρια Τμήματος Διαιτολογίας ΥΓΕΙΑ
Ιωάννα Κεχαγιά
Κλινική Διαιτολόγος
Τμήμα Κλινικής Διαιτολογίας ΥΓΕΙΑ
Το εγκεφαλικό επεισόδιο αποτελεί σήμερα τη δεύτερη αιτία θανάτου παγκοσμίως, ενώ ο συνολικός αριθμός των ετών ζωής που χάνονται ή ζουν με αναπηρία (DALYs- Disability Adjusted Life Years) εξαιτίας του, αναμένεται να αυξηθεί κατά περίπου 31% έως το 2050. Η μελέτη Global Burden of Disease 2021 (GBD) καταγράφει το παγκόσμιο φορτίο των εγκεφαλικών επεισοδίων και των βασικών υποτύπων τους, δείχνοντας δυσανάλογα υψηλή επιβάρυνση στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, έντονη επίδραση της γήρανσης του πληθυσμού και αυξημένο κίνδυνο κατά και μετά την πανδημία COVID-19. Η μελέτη υπογραμμίζει την ανάγκη για ενισχυμένες στρατηγικές πρόληψης και βελτιωμένης διαχείρισης του εγκεφαλικού, προσαρμοσμένες στο κοινωνικοδημογραφικό πλαίσιο.
Η πλειονότητα των εγκεφαλικών επεισοδίων μπορεί να προληφθεί σε πρωτογενές επίπεδο, κυρίως μέσω συμπεριφορικών παρεμβάσεων, όπως η αποφυγή ή διακοπή του καπνίσματος, η σωματική άσκηση και η υιοθέτηση μιας υγιεινής διατροφής, αλλά και φαρμακευτικών παρεμβάσεων με σκοπό τον έλεγχο των παραγόντων κινδύνου, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, η υπέρταση και η υπερχοληστερολαιμία.
Η διατροφή επηρεάζει την εμφάνιση εγκεφαλικού μέσω πολλαπλών μηχανισμών, όπως η ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, των λιπιδίων του αίματος, της θρόμβωσης και της πήξης, του οξειδωτικού στρες, της συστηματικής φλεγμονής, της ενδοθηλιακής λειτουργίας, της ομοιόστασης της γλυκόζης και της ινσουλίνης, του εντερικού μικροβιώματος και του σωματικού βάρους.
Η παραδοσιακή Μεσογειακή διατροφή αποτελεί ένα από τα πλέον μελετημένα διατροφικά πρότυπα. Χαρακτηρίζεται από υψηλή κατανάλωση ελαιολάδου, φρούτων, λαχανικών, οσπρίων και δημητριακών, μέτρια κατανάλωση ψαριών και αλκοόλ, χαμηλή κατανάλωση γαλακτοκομικών και κρέατος, και υψηλό λόγο μονοακόρεστων προς κορεσμένα λιπαρά. Μετα-ανάλυση 13 προοπτικών μελετών και μίας τυχαιοποιημένης ελεγχόμενης δοκιμής, έδειξε ότι η υψηλή προσκόλληση στη Μεσογειακή διατροφή συσχετίστηκε με περίπου 30% μειωμένο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου. Ιδιαίτερα σημαντικά ήταν τα ευρήματα της μελέτης PREDIMED, όπου η Μεσογειακή δίαιτα εμπλουτισμένη με εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο ή ξηρούς καρπούς, μείωσε σημαντικά την επίπτωση των καρδιαγγειακών συμβαμάτων (συμπεριλαμβανομένου του εγκεφαλικού επεισοδίου), αλλά και τον βαθμό ινσουλινοαντίστασης, σε δείγμα διαβητικών ασθενών τύπου 2.
Παρόμοια οφέλη έχουν καταγραφεί και για τη δίαιτα DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension), η οποία χαρακτηρίζεται από υψηλή κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, δημητριακών ολικής άλεσης και γαλακτοκομικών χαμηλών λιπαρών, μέτρια πρόσληψη ψαριών, πουλερικών και άπαχου κρέατος, χαμηλή κατανάλωση κορεσμένων λιπαρών, γλυκών και επεξεργασμένων τροφίμων, και περιορισμό του νατρίου. Προοπτικές μελέτες έχουν δείξει ότι η τήρηση της δίαιτας DASH σχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου, ενώ τυχαιοποιημένες δοκιμές έχουν καταδείξει σημαντική μείωση της συστολικής και διαστολικής αρτηριακής πίεσης.
Μια μελέτη των ομάδων Nurses’ Health και Health Professionals του Χάρβαρντ, που περιλάμβανε πάνω από 210.000 άτομα, αξιολόγησε τον ρόλο της φυτοκεντρικής διατροφής στον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου και κατέληξε ότι η τήρηση αυτού του διατροφικού προτύπου συσχετίζεται με χαμηλότερο κίνδυνο εγκεφαλικών επεισοδίων. Τα φυτο-κεντρικά διατροφικά πρότυπα φαίνεται να μειώνουν τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου μέσω της μείωσης της υπέρτασης, της κολπικής μαρμαρυγής, της παχυσαρκίας, της αποφρακτικής υπνικής άπνοιας, του σακχαρώδη διαβήτη, της αθηροσκλήρωσης και της συστηματικής φλεγμονής. Η αυξημένη κατανάλωση φυτικών τροφών βοηθά στη μείωση του TMAO (Ν-οξείδιο της τριμεθυλαμίνης), βελτιώνει τη λειτουργία των αγγείων και ενισχύει την ικανότητα του οργανισμού να τα επιδιορθώνει. Το TMAO είναι ένας μεταβολίτης που παράγεται από τα εντερικά μικρόβια μετά την κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε χολίνη και καρνιτίνη (βρίσκονται σε ζωικές τροφές κυρίως) και έχει συ- σχετιστεί με την αθηροσκλήρωση και αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Η προτίμηση μη επεξεργασμένων φυτικών τροφών και ο περιορισμός του κόκκινου/επεξεργασμένου κρέατος αποτελούν βασικές κατευθυντήριες οδηγίες για την πρωτογενή και δευτερογενή πρόληψη των εγκεφαλικών επεισοδίων.
Τα διαθέσιμα στοιχεία υποδηλώνουν ότι διατροφικά πρότυπα όπως το Μεσογειακό, οι φυτοκεντρικές δίαιτες και η δίαιτα DASH, που χαρακτηρίζονται από υψηλή κατανάλωση φρούτων, λαχανικών και ταυτόχρονα περιορισμένη κατανάλωση επεξεργασμένων προϊόντων και κρέατος, αποτελούν την πιο αποτελεσματική προσέγγιση για τη μείωση του κινδύνου εγκεφαλικών επεισοδίων σε πρωτογενές επίπεδο.
