Καρκίνος παγκρέατος : Σύγχρονα Δεδομένα σε μία δύσκολη νόσο

Γράφει ο
Γρηγόριος Τσιώτος
Χειρουργός,
Διευθυντής, Γ’ Χειρουργικής Κλινικής ΥΓΕΙΑ

Ο καρκίνος του παγκρέατος (ΚΠ) αυξάνεται ανησυχητικά και προβλέπεται να αποτελεί τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο, στα επόμενα 15 χρόνια.

Αναμφίβολα, θεωρείται μια από τις πιο δύσκολες μορφές καρκίνου, με κακή πρόγνωση αφού η διάγνωση γίνεται συνήθως όταν ήδη έχει κάνει μεταστάσεις, ή ήδη έχει εμπλέξει κρίσιμες αρτηρίες και φλέβες γύρω από το πάγκρεας, οπότε θεωρείται ανεγχείρητος. Σήμερα όμως, υπάρχουν πολύ σημαντικές εξελίξεις που συντελούν στην καλύτερη μακροπρόθεσμη πρόγνωση αυτών των ασθενών.

Έγκαιρη διάγνωση – Αναγνώριση «ύπουλων» συμπτωμάτων.

Πολύ συχνά ο ΚΠ εμφανίζεται με όχι χαρακτηριστικά συμπτώματα, όπως πόνος στην κοιλιά και στην πλάτη, διάρροιες, αίσθημα «δυσπεψίας», συμπτώματα δηλαδή αθώα που εμφανίζουν περιστασιακά πολλοί άνθρωποι. Όταν όμως αυτά επιμένουν παρά τις συνηθισμένες θεραπείες (παυσίπονα, αντιόξινα, κτλ), πρέπει ο ιατρός να σκεφτεί έγκαιρα στοχευμένες ειδικές εξετάσεις. Ένα άλλο χαρακτηριστικό σύμπτωμα, που περνάει συχνά απαρατήρητο, είναι η ξαφνική εμφάνιση σακχαρώδους διαβήτη. Άρα, η ευαισθητοποίηση των γενικών, οικογενειακών ιατρών για την πιθανή ύπαρξη ΚΠ έχει τεράστια σημασία, προκειμένου η διάγνωση να γίνει έγκαιρα πριν ο όγκος ήδη δώσει μεταστάσεις.

Εξειδικευμένη ιατρική φροντίδα – Κέντρο Αναφοράς Οι ασθενείς με ΚΠ πρέπει να αντιμετωπίζονται από χειρουργούς με πιστοποιημένη εμπειρία στο πάγκρεας και, όχι απλώς, από πολύ καλούς χειρουργούς. Η εγχείρηση παγκρέατος είναι η πλέον απαιτητική τεχνικά, άρα πρέπει να γίνεται από χειρουργό που την κάνει συχνά και με αποδεδειγμένα και δημοσιευμένα αποτελέσματα. Μόνο ένας τέτοιος χειρουργός είναι σε θέση να καθοδηγήσει τον ασθενή για τις εξετάσεις που πρέπει να κάνει, ώστε να μην χάνεται πολύτιμος χρόνος, αλλά επίσης να καθορίσει και την ενδεδειγμένη σειρά των παρεμβάσεων (π.χ. εάν πρέπει να λάβει χημειοθεραπεία πριν την εγχείρηση, ή να χειρουργηθεί άμεσα). Εδώ αναδεικνύεται και ο καθοριστικός ρόλος του νοσοκομείου που λειτουργεί με όρους Κέντρου Αναφοράς διότι εκεί, στον ίδιο χώρο, εργάζονται κορυφαίοι ιατροί κάθε ειδικότητας σχετικής με το πάγκρεας, ώστε οι απαραίτητες εξετάσεις και παρεμβάσεις να γίνονται γρήγορα, με ακρίβεια και ασφάλεια και όχι, όπως συνήθως συμβαίνει στη χώρα μας, ο ασθενής να πηγαίνει σε διαφορετικά νοσοκομεία για βιοψία, χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία και για εγχείρηση. Ή σωστή επιλογή χειρουργού έχει αποδειχθεί ότι είναι ο πλέον κρίσιμος προγνωστικός παράγοντας για την καλή ή κακή πορεία αυτών των ασθενών.

Μετατροπή του ανεγχείρητου καρκίνου σε εγχειρήσιμο Η μετατροπή του ανεγχείρητου ΚΠ σε εγχειρήσιμο βρίσκεται στην πρωτοπορία της παγκρεατικής χειρουργικής παγκοσμίως, διότι αφορά στο 40% των ασθενών, ένα τεράστιο ποσοστό που θεωρούνται ανεγχείρητοι, επειδή εμπλέκονται κρίσιμες φλέβες και αρτηρίες και έχει επιβίωση 6-9 μήνες. Αν μετατραπεί σε εγχειρήσιμο με συναφαίρεση των εμπλεκόμενων φλεβών και αρτηριών, η πρόγνωση τουλάχιστον τετραπλασιάζεται, ενώ υπάρχουν και περιπτώσεις ίασης.

Η μετατροπή αυτή είναι μια περίπλοκη διαδικασία που καθορίζεται από την εφαρμογή συγκεκριμένου πρωτοκόλλου που περιλαμβάνει χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία και ριζική εγχείρηση, όπου αφαιρούνται και οι εμπλεκόμενες στον καρκίνο αρτηρίες και φλέβες μαζί με τον όγκο και κατόπιν η επανακατασκευή των αγγείων αυτών με τις λεγόμενες αναστομώσεις, ή bypass. Αυτή η εγχείρηση είναι λεπτή, δύσκολη και τεχνικά εξαιρετικά απαιτητική. Απαιτεί την συνεργασία απολύτως εξειδικευμένης ιατρικής ομάδας με αποδεδειγμένη εμπειρία σε ακριβώς αυτό το είδος εγχειρήσεων. Τέτοιες εγχειρήσεις γίνονται σε πολύ λίγα κέντρα των ΗΠΑ, της Ευρώπης και της Ασίας, διότι υπερβαίνουν πολύ τη δυσκολία και εμπειρία των υπολοίπων νοσοκομείων που ασχολούνται με τον ΚΠ.

Η ομάδα μας έκανε την πρώτη τέτοια εγχείρηση το 2012, ενώ μέχρι σήμερα έχουμε διενεργήσει 105 εγχειρήσεις μετατροπής του ανεγχείρητου σε εγχειρήσιμο. Τα αποτελέσματά μας με τετραπλασιασμό της επιβίωσης έχουν δημοσιευθεί σε αμερικανικά και ευρωπαϊκά επιστημονικά περιοδικά. Μέχρι στιγμής, είμαστε η μόνη ομάδα στην Ελλάδα, η οποία συχνά, επαναληπτικά και με ασφάλεια, διενεργεί τέτοιες εγχειρήσεις. Η δουλειά και το επίπεδο της ομάδας μας έχουν διεθνώς αναγνωριστεί και έτσι κληθήκαμε να συμμετάσχουμε σε διεθνείς μελέτες ανάλυσης και δημοσίευσης τέτοιων περιστατικών (REDISCOVER study).