Ζάλη ή λιποθυμική τάση: τι μπορεί να σημαίνει και πότε χρειάζεται έλεγχος

Όταν το σώμα «σβήνει» για λίγο, τα αίτια μπορεί να είναι απλά — ή να κρύβουν κάτι που χρειάζεται προσοχή.

Γράφει ο
Κωνσταντίνος Σταθογιάννης
Καρδιολόγος,
Συνεργάτης Τμήματος Διαδερμικών Βαλβίδων, ΥΓΕΙΑ

Η ζάλη και η λιποθυμική τάση είναι από τα πιο συχνά συμπτώματα που οδηγούν κάποιον να αναζητήσει ιατρική συμβουλή. Μπορεί να εμφανιστούν ξαφνικά, να διαρκέσουν λίγα δευτερόλεπτα ή να επανέρχονται κατά διαστήματα, προκαλώντας ανησυχία και αβεβαιότητα. Άλλοτε συνδέονται με κόπωση ή αφυδάτωση, άλλοτε όμως αποτελούν ένδειξη ότι ο οργανισμός δυσκολεύεται να διατηρήσει επαρκή αιμάτωση — ιδιαίτερα προς τον εγκέφαλο.

Το σημαντικό είναι να γίνει σωστή διάκριση ανάμεσα σε μια παροδική, αθώα ενόχληση και σε ένα σύμπτωμα που απαιτεί διερεύνηση.

Τι εννοούμε με τον όρο «ζάλη»

Η λέξη «ζάλη» περιγράφει διαφορετικές αισθήσεις. Για άλλους είναι ένα αίσθημα αστάθειας, για άλλους σκοτοδίνη, ενώ κάποιοι τη βιώνουν ως τάση να χάσουν τις αισθήσεις τους. Η λιποθυμική τάση, από την άλλη, είναι το αίσθημα ότι «φεύγει το έδαφος κάτω από τα πόδια», χωρίς πάντα να ακολουθεί πλήρης απώλεια συνείδησης.

Η διάκριση έχει σημασία, γιατί κάθε μορφή μπορεί να σχετίζεται με διαφορετικό μηχανισμό.

Πότε η ζάλη είναι σχετικά αθώα

Σε πολλές περιπτώσεις, η ζάλη οφείλεται σε παράγοντες που δεν σχετίζονται με σοβαρή νόσο. Η απότομη αλλαγή θέσης, ειδικά από καθιστή ή ξαπλωμένη στάση σε όρθια, μπορεί να προκαλέσει παροδική πτώση της αρτηριακής πίεσης. Το ίδιο μπορεί να συμβεί μετά από αφυδάτωση, παρατεταμένη ορθοστασία, έντονη ζέστη ή έλλειψη ύπνου.

Το άγχος και οι κρίσεις πανικού είναι επίσης συχνά αίτια, καθώς επηρεάζουν την αναπνοή και τη ρύθμιση της πίεσης. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το σύμπτωμα υποχωρεί γρήγορα και δεν συνοδεύεται από άλλα ανησυχητικά σημεία.

Όταν η ζάλη σχετίζεται με την καρδιά

Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου η ζάλη ή η λιποθυμική τάση συνδέονται άμεσα με τη λειτουργία της καρδιάς. Ο εγκέφαλος χρειάζεται συνεχή και επαρκή παροχή αίματος. Αν η καρδιά δεν μπορεί να εξασφαλίσει αυτή τη ροή, έστω και για λίγα δευτερόλεπτα, το σύμπτωμα γίνεται αισθητό άμεσα.

Αρρυθμίες, δηλαδή διαταραχές του καρδιακού ρυθμού, μπορεί να προκαλέσουν απότομες πτώσεις της καρδιακής παροχής. Πολύ αργός ή πολύ γρήγορος ρυθμός, ακόμη και αν διαρκεί λίγο, μπορεί να οδηγήσει σε ζάλη ή λιποθυμία.

Επιπλέον, παθήσεις στα αγγεία ή στις βαλβίδες της καρδιάς ή προβλήματα στη δομή της καρδιάς μπορεί να περιορίζουν την αποτελεσματική κυκλοφορία του αίματος, ιδιαίτερα κατά την άσκηση ή την έντονη προσπάθεια.

Συμπτώματα που χρειάζονται προσοχή

Η ζάλη δεν αξιολογείται ποτέ απομονωμένα. Η σημασία της εξαρτάται από το πλαίσιο μέσα στο οποίο εμφανίζεται. Όταν συνοδεύεται από πόνο στο στήθος, αίσθημα παλμών, δύσπνοια ή αιφνίδια αδυναμία, τότε η διερεύνηση είναι απαραίτητη.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν:

• εμφανίζεται κατά τη διάρκεια άσκησης
• συνοδεύεται από απώλεια συνείδησης
• επαναλαμβάνεται χωρίς προφανή λόγο
• αφορά άτομα με γνωστή καρδιοπάθεια

Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο στόχος δεν είναι απλώς να «φύγει το σύμπτωμα», αλλά να εντοπιστεί η αιτία.

Πώς γίνεται ο έλεγχος

Η διερεύνηση ξεκινά πάντα με το ιστορικό και την κλινική εξέταση. Η περιγραφή του επεισοδίου έχει καθοριστική σημασία: πότε συνέβη, πόσο διήρκεσε, τι προηγήθηκε και πώς υποχώρησε.

Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να χρειαστεί ηλεκτροκαρδιογράφημα, υπέρηχος καρδιάς ή καταγραφή του ρυθμού για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ειδικά όταν υπάρχει υποψία διαλείπουσας αρρυθμίας ή προβλήματος αιμάτωσης, ο έλεγχος προχωρά ένα βήμα παραπέρα.

Ο ρόλος της σύγχρονης καρδιολογίας

Η εξέλιξη της καρδιολογίας έχει επιτρέψει την ακριβή διερεύνηση συμπτωμάτων που παλαιότερα έμεναν ανεξήγητα. Σήμερα, με στοχευμένες επεμβατικές εξετάσεις ή/και θεραπείες, οι γιατροί μπορούν να αξιολογήσουν τη λειτουργία της καρδιάς σε πραγματικές συνθήκες.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις ζάλης ή λιποθυμίας, η χρήση ειδικών καθετήρων (από ηλεκτροφυσιολόγους ή επεμβατικούς καρδιολόγους) μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό προβλημάτων που δεν φαίνονται στις απλές εξετάσεις, όπως διαταραχές της αγωγιμότητας ή σοβαρές βαλβιδοπάθειες που επηρεάζουν την αιμάτωση.

Το σημαντικό είναι ότι τέτοιες παρεμβάσεις γίνονται μόνο όταν υπάρχει σαφής ένδειξη, ως μέρος ενός συνολικού σχεδίου διάγνωσης και όχι ως «ρουτίνα».

Ζάλη και καθημερινότητα

Για τον άνθρωπο που βιώνει επαναλαμβανόμενη ζάλη, το σύμπτωμα δεν είναι απλώς ενοχλητικό. Επηρεάζει την εργασία, την οδήγηση, τη σωματική δραστηριότητα και την αίσθηση ασφάλειας. Ο φόβος ενός νέου επεισοδίου συχνά οδηγεί σε περιορισμό της καθημερινότητας, ακόμη και όταν η αιτία δεν είναι σοβαρή.

Η σωστή ενημέρωση και η έγκαιρη αξιολόγηση βοηθούν όχι μόνο στη διάγνωση, αλλά και στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στο σώμα.

Τι πρέπει να θυμόμαστε

Η ζάλη ή η λιποθυμική τάση δεν σημαίνουν πάντα κάτι επικίνδυνο, αλλά δεν πρέπει και να αγνοούνται. Είναι ένα σύμπτωμα που λειτουργεί σαν προειδοποιητικό σήμα, ζητώντας προσοχή και κατανόηση.

Όταν αξιολογείται σωστά, στις περισσότερες περιπτώσεις μπορεί να εξηγηθεί και να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Και όταν σχετίζεται με την καρδιά, η σύγχρονη ιατρική διαθέτει πλέον τα μέσα για έγκαιρη διάγνωση και στοχευμένη θεραπεία.