Η οικογένεια του ασθενούς: Ένας πολύτιμος σύμμαχος

Γράφει η
Φράγγου Μαριαλένα
Προϊσταμένη Νοσηλεύτρια Ελέγχου Λοιμώξεων, ΥΓΕΙΑ

Οι νοσοκομειακές λοιμώξεις αποτελούν μέγιστο πρόβλημα για τις μονάδες υγείας σήμερα, καθώς σχετίζονται με αυξημένη νοσηρότητα, θνητότητα και διάρκεια νοσηλείας. Έχει αναφερθεί πως επηρεάζουν εκατομμύρια ασθενείς παγκοσμίως . Μελέτες εκτιμούν πως 8 εκατομμύρια θάνατοι που σχετίζονται με τη μικροβιακή αντοχή θα μπορούσαν να συμβούν παγκοσμίως το 2050.

Η χώρα μας κατατάσσεται πρώτη μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών στον επιπολασμό των νοσοκομειακών λοιμώξεων, ενώ καταγράφει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά αντοχής μικροβίων σε αντιβιοτικά (μικροβιακή αντοχή) στην Ευρώπη για συγκεκριμένα μικροβιακά στελέχη. Σε πρόσφατη έκθεση του ECDC η Ελλάδα έχει πάρει την αρνητική πρωτιά της χώρας με τα περισσότερα έτη ζωής που χάνονται λόγω μικροβιακής αντοχής .

Η εφαρμογή υγιεινής των χεριών είναι το πιο απλό αλλά και το πιο σημαντικό όπλο στην μάχη με τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις. Σε αυτή την μάχη, σύμμαχοι πρέπει να είναι οι συνοδοί και οι οικογένειές των ασθενών.

Μεταξύ άλλων, το Συμβούλιο της Ευρώπης και η Συμμαχία για την Ασφάλεια των Ασθενών του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, υπογραμμίζουν τη σημασία της συμμετοχής των ασθενών και των συγγενών τους για τη βελτίωση της ασφάλειας της υγειονομικής περίθαλψης. Γενικές εκστρατείες όπως «Speak up» («Μιλήστε») και «Please ask» («Παρακαλώ ρωτήστε»), καθώς και πιο εξειδικευμένες πρωτοβουλίες, όπως η ασφαλής χορήγηση φαρμάκων και η μείωση των λοιμώξεων, έχουν υλοποιηθεί σε διάφορους οργανισμούς.

Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι επισκέπτες που παραμελούν τις πρακτικές υγιεινής των χεριών μπορούν να αποκτήσουν παθογόνους μικροοργανισμούς που σχετίζονται με λοιμώξεις που συνδέονται με την παροχή υγειονομικής φροντίδας (HAIs), συμπεριλαμβανομένων τόσο πολυανθεκτικών μικροβίων, όπως του ανθεκτικού στη μεθικιλλίνη Staphylococcus aureus (MRSA), του Clostridium difficile αλλά και ιογενών λοιμώξεων του αναπνευστικού . Οι επισκέπτες που έρχονται συχνά σε επαφή με το δέρμα και τα βιολογικά υγρά των ασθενών, και δεν συμμορφώνονται επαρκώς με την υγιεινή των χεριών, μπορούν να μεταδώσουν λοιμώξεις τόσο σε άλλους νοσηλευόμενους ασθενείς όσο και σε άτομα στην κοινότητα.

Ο ρόλος των επισκεπτών στη μετάδοση των λοιμώξεων που σχετίζονται με την παροχή υγειονομικής φροντίδας (HAIs) έχει ιστορικά υποτιμηθεί, ωστόσο αποτελούν έναν σημαντικό πληθυσμό που μετακινείται τόσο μεταξύ των υγειονομικών ιδρυμάτων όσο και εντός της κοινότητας. Το χαμηλό ποσοστό συμμόρφωσης μεταξύ των επισκεπτών μπορεί να υποδηλώνει έλλειψη ενημέρωσης, ανεπαρκή εκπαίδευση ή ανεπαρκή έμφαση στη σημασία της υγιεινής των χεριών. Η πλειονότητα των συνοδών αναφέρει ότι δεν έλαβε εκπαίδευση σχετικά με τη σημασία του πλυσίματος των χεριών κατά τη διάρκεια της νοσηλείας τους.

Αυτό το γνωσιακό έλλειμα δεν θέτει σε κίνδυνο μόνο την ασφάλεια των ασθενών, αλλά και την ευρύτερη κοινότητα, καθώς οι επισκέπτες μπορούν άθελά τους να αποτελέσουν φορείς μετάδοσης λοιμώξεων πέρα από τα όρια του νοσοκομείου. Ωστόσο οι συνοδοί, αναφέρουν ότι αισθάνονται άνετα όταν οι επαγγελματίες υγείας, τους υπενθυμίζουν την τήρηση των πρακτικών υγιεινής των χεριών, γεγονός που αναδεικνύει πως οι οικογένειες θέλουν να εκπαιδευθούν στα μέτρα πρόληψης για να διαφυλάσσουν την υγεία του ασθενούς τους. Οι γνώσεις σχετικά με το πλύσιμο των χεριών χρειάζονται βελτίωση, ιδιαίτερα όσον αφορά συγκεκριμένες συστάσεις, όπως η διάρκεια του πλυσίματος των χεριών ή η αποτελεσματικότητα του αλκοολούχου αντισηπτικού σε εμφανώς λερωμένα χέρια, παρά τη γενικά θετική στάση απέναντι στο πλύσιμο των χεριών.

Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι οι επαγγελματίες υγείας θα πρέπει να παρέχουν στοχευμένη εκπαίδευση σε ασθενείς και φροντιστές σχετικά με την απαιτούμενη διάρκεια για αποτελεσματικό πλύσιμο των χεριών, τις βασικές στιγμές που απαιτείται πλύσιμο, καθώς και διευκρινίσεις για το πότε η χρήση αντισηπτικού χεριών μπορεί να αντικαταστήσει αποτελεσματικά το πλύσιμο με σαπούνι και νερό.

Η παροχή εκπαίδευσης από μόνη της ενδέχεται να μην είναι επαρκής, είναι επίσης κρίσιμο να ενισχυθεί το κίνητρο των επισκεπτών για συνεπή εφαρμογή της υγιεινής των χεριών. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω επαναλαμβανόμενης εκπαίδευσης και υπενθυμίσεων, με την παροχή ελκυστικού ενημερωτικού υλικού σχετικά με την υγιεινή των χεριών, καθώς και με τη διασφάλιση της ορατής τοποθέτησης αντλιών με αντισηπτικό διάλυμα για υγιεινή των χεριών.

Πράγματι σύμφωνα με τους  Biswal et al., που πραγματοποίησαν μια τετραετή παρατηρητική μελέτη, υπάρχει αυξημένη συμμόρφωση με την υγιεινή των χεριών μεταξύ των εκπαιδευμένων μελών των οικογενειών συγκριτικά με μέλη που δεν έχουν εκπαιδευθεί .

Πρέπει λοιπόν να θυμάμαι, όταν έχω κάποιον αγαπημένο μου άνθρωπο στο νοσοκομείο, να εφαρμόζω υγιεινή χεριών, δηλαδή είτε να βάζω αντισηπτικό, είτε να πλένω τα χέρια μου με σαπούνι και νερό.

Πότε όμως;

• Πριν την επαφή μου με τον ασθενή
• Πριν από κάποια καθαρή ή άσηπτη τεχνική (π.χ. προετοιμασία φαγητού, βοήθεια σε αλλαγή τραύματος)
• Μετά από την επαφή με βιολογικά υγρά (π.χ. αίμα, ούρα)
• Μετά από την επαφή με τον ασθενή ή το άψυχο περιβάλλον του

Με μια τόσο απλή κίνηση προστατεύω τον ασθενή μου, τον εαυτό μου αλλά και τον συνάνθρωπο μου.

Μια απλή κίνηση που αξίζει, γιατί όταν την κάνεις σώζεις πολλές ζωές.