31 Μαΐου, Παγκόσμια ημέρα κατά του καπνίσματος

Γράφει η
Μίνα Γκάγκα,
Πνευμονολόγος,
Διευθύντρια Α’ Πνευμονολογικής Κλινικής ΥΓΕΙΑ

Το κάπνισμα είναι κάτι καθημερινό που βλέπουμε παντού γύρω μας.  Το θεωρούμε συνηθισμένο γιατί έτσι συμβαίνει, έτσι μεγαλώσαμε. Παλιότερα βλέπαμε κυρίως τσιγάρα και κάποιες φορές πίπες και πούρα, σήμερα βλέπουμε συνεχώς και περισσότερο θερμαινόμενα και ηλεκτρονικά τσιγάρα και στη ζωή μας μπαίνουνε και τώρα και σακουλάκια καπνού (snuss).

Όμως το κάπνισμα και η έκθεση σε καπνό και στα προϊόντα καπνού, σε κάθε του μορφή, συνδέεται με πολλά προβλήματα υγείας που προσβάλλουν σχεδόν κάθε σύστημα: Το αναπνευστικό και τους πνεύμονες, τη καρδιά και τα αγγεία, το δέρμα, το ουροποιητικό, συνδέονται με μεγαλύτερη συχνότητα ανάπτυξης καρκίνου και λοιμώξεων, και, στα παιδιά, επηρεάζουν την ανάπτυξη.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Είμαστε φτιαγμένοι για να αναπνέουμε καθαρό αέρα. Η έκθεση σε καπνό και καπνικά προϊόντα προσβάλλει τους πνεύμονες και δημιουργεί φλεγμονή, ένα είδος πληγής δηλαδή. Και παράλληλα, χημικές ουσίες και μόρια μπαίνουν στο αίμα και προκαλούν αντιδράσεις στα αγγεία, τον εγκέφαλο και όλο το σώμα.

Το συνειδητοποιούμε όλοι αν εκτεθούμε σε πυκνό καπνό σε μια πυρκαγιά. Έχουμε συμπτώματα, δύσπνοια, βήχα και μπορεί να καταλήξουμε στο νοσοκομείο, τόσο για οξεία αναπνευστική όσο και για καρδιολογική βλάβη. Με το κάπνισμα, η έκθεση δεν είναι φυσικά τόσο μαζική είναι όμως συνεχής και αθροιστική. Είναι δηλαδή πιο ύπουλη. Όσο περισσότερα τσιγάρα και όσο περισσότερο χρόνο καπνίζει κανείς, τόσο περισσότερο αυξάνουν οι πιθανότητες για βλάβες, στους πνεύμονες, τα αγγεία και τη καρδιά και σχεδόν κάθε σύστημα. Και η νικοτίνη είναι εξαιρετικά εθιστική ουσία ώστε η διακοπή του καπνίσματος είναι δύσκολη.

Πριν τη δεκαετία του 50 δεν είχαν αναδειχθεί οι συσχετίσεις του καπνίσματος με το καρκίνο του πνεύμονα και όλα τα άλλα προβλήματα που προκαλεί στην υγεία. Μάλιστα, τη δεκαετία του 50 και του 60, υπήρχαν γιατροί που διαφήμιζαν το κάπνισμα. Όμως, τώρα πια και μάλιστα εδώ και δεκαετίες, ξέρουμε ότι το κάπνισμα συνδέεται με σοβαρά προβλήματα υγείας όπως είναι η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και ο καρκίνος του πνεύμονα, η στεφανιαία νόσος και τα εμφράγματα, εγκεφαλικά επεισόδια αλλά και πολλές άλλες μορφές καρκίνου.

Γιατί λοιπόν αφού τόσα χρόνια ξέρουμε ότι  ότι ο καπνός βλάπτει, εξακολουθούμε να καπνίζουμε; Και γιατί όχι μόνο συνεχίζουν να καπνίζουν οι καπνιστές, που δικαιολογημένα έχουν μικρή ή μεγάλη εξάρτηση, αλλά ξεκινούν το κάπνισμα και νέα παιδιά;

Σύμφωνα με τα στοιχεία της American Lung Association,  η καπνοβιομηχανία έχει κύκλο εργασιών που αγγίζει  το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια. Παράλληλα, έχει έξοδα για διαφήμιση και γενικά μάρκετινγκ που ξεπερνούν το 1 εκατομμύριο την ώρα και προσεγγίζουν τα 50 δισεκατομμύρια δολάρια το χρόνο. Έτσι προφανώς, βρίσκει κάθε φορά νέους τρόπους να πείσει ότι το κάπνισμα δε βλάπτει ή ότι υπάρχει τρόπος για μείωση του κινδύνου. Αυτό το έχουμε δει στο χρόνο: Μετά τα άφιλτρα τσιγάρα και τις αποδείξεις ότι αυτά συνδέονται με καρκίνο του πνεύμονα και πολλά χρόνια νοσήματα, εισήγαγε τα τσιγάρα με φίλτρο ως ασφαλή. Στη συνέχεια, όταν και αυτά αποδείχτηκαν βλαπτικά, εισήγαγε τα τσιγάρα με χαμηλή πίσσα και νικοτίνη -ούτε αυτά ήταν αβλαβή- και τώρα έχουμε έναν καταιγισμό από προϊόντα που θερμαίνουν αλλά δεν καίνε, από ηλεκτρονικά τσιγάρα, διαλύματα και snuss. Το ζητούμενο για τη καπνοβιομηχανία δεν είναι να έχουμε υγεία αλλά να μας πείσει ότι τα νέα προϊόντα μειώνουν το κίνδυνο δηλαδή είναι λιγότερο βλαπτικά. Η διαφημιστικές καμπάνιες απευθύνονται συχνά σε εφήβους, ακόμα και παιδιά και χρησιμοποιούν κάθε σύγχρονη και μοντέρνα (trendy) προσέγγιση: Social media, μειωμένες τιμές, ειδικές γεύσεις, διαφημιστικά περίπτερα σε χώρους που επισκέπτονται οικογένειες και παιδιά όπως εμπορικά κέντρα. Και δημιουργούν μια αίσθηση θετική για το κάπνισμα και μια ευφορία.

Ελάχιστοι κρατικοί ή μη-κρατικοί προϋπολογισμοί μπορούν να αντιμετωπίσουν οικονομικά μια διαφημιστική αντι-καμπάνια.

Τι μπορούμε να κάνουμε εμείς; 

Να διδάξουμε τα παιδιά μας από μικρά να μην καπνίσουν. Γιατί το κάπνισμα είναι πολύ εθιστικό και είναι δύσκολο να διακοπεί.

Και οι καπνιστές, είναι σημαντικό να κάνουν συχνό προληπτικό έλεγχο και να βοηθιούνται να μειώσουν και να σταματήσουν τη συνήθεια. Ο προληπτικός έλεγχος σε καπνιστές γίνεται με τακτικές επισκέψεις στο πνευμονολόγο και σπιρομετρήσεις, με τακτικό καρδιολογικό έλεγχο και γενικές εξετάσεις. Οι καπνιστές με ιστορικό καπνίσματος πάνω από 10-15 χρόνια, πιθανώς χρειάζονται και χαμηλής δόσης αξονική τομογραφία θώρακα σε τακτά χρονικά διαστήματα και μια παρακολούθηση από ειδική ομάδα.

Η στήριξη για τη διακοπή καπνίσματος είναι επίσης πολύ σημαντική, πρέπει να προτείνεται από κάθε επαγγελματία υγείας και γίνεται καλύτερα σε ομάδες ασθενών και επαγγελματιών υγείας. Στις ομάδες αυτές, οι καπνιστές στηρίζουν τη προσπάθεια ο ένας του άλλου και παρακολουθούνται παράλληλα πνευμονολόγους, ψυχολόγους, διατροφολόγους ενώ υπάρχει η δυνατότητα για φαρμακευτική υποκατάσταση ή θεραπεία.